محمد تقي جعفري

228

ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي )

در نمايشنامهء وجود ) تكميل خواهد گشت . نوع سوم - نيروها و استعدادهاى درونى مانند هوش و انديشه و تعقل و تجسيم و غير ذلك . اين نوع در مباحث آينده مطرح خواهد گشت . ( 1 ) اهميت بررسى و تحقيق در بارهء شناخت شايد مطالعه كنندهء محترم اين تعريف شگفتانگيز را در بارهء فلسفهء شنيده باشد كه برخى از متفكران گفته‌اند : « فلسفه يعنى تحليل احساس بشرى » ( 1 ) و شايد اين تعريف صدر المتألهين شيرازى را هم شنيده باشد كه مىگويد : « فلسفه عبارتست از اكمال نفس انسانى بوسيلهء شناخت حقايق موجودات آن چنان كه هستند ، و حكم به وجود آن حقايق بوسيلهء برهان نه با ظن و تقليد به قدر قدرت انسانى . و مىتوانى فلسفه را چنين نيز تعريف كنى كه عبارتست از تنظيم جهان هستى يا نظم عقلانى به حسب طاقت بشرى . » سپس صدر المتألهين حكمت و فلسفه را به دو فن نظرى تجريدى و عملى متعلق به اصلاح رفتار و اخلاق انسانى تقسيم نموده ، مىگويد : اما هدف و غايت حكمت نظرى عبارتست از نقش پذيرى نفس با صورت كامل و تمام وجود بر مبناى نظمى كه دارد . نفس با اين نقشپذيرى به عالم عقلى تحول مىيابد كه شبيه عالم عينى است ، نه در ماده و عينيت آن ، بلكه در صورت و آرايش و شكل و نقش آن . ( 2 ) ملاحظه مىشود كه هر دو متفكر غربى و شرقى ، فلسفه را كه عبارت است از جهانشناسى بوسيله

--> ( 1 ) در انسانشناسى كلاسيك نيروهاى عامل درك درونى را نيز پنج حس مىدانستند : 1 - حس مشترك . 2 - خيال . 3 - وهم . 4 - متخيله ( تجسيم ) 5 - حافظه مجموعهء آثار فارسى - شيخ شهاب الدين يحيى سهروردى ( شيخ اشراق پرتونامه ص 29 و 30 ) . ( 1 ) در انسانشناسى كلاسيك نيروهاى عامل درك درونى را نيز پنج حس مىدانستند : 1 - حس مشترك . 2 - خيال . 3 - وهم . 4 - متخيله ( تجسيم ) 5 - حافظه مجموعهء آثار فارسى - شيخ شهاب الدين يحيى سهروردى ( شيخ اشراق پرتونامه ص 29 و 30 ) . ( 2 ) الاسفار الاربعه - السفر الاول - المسلك الاول ص 20 صدر المتألهين چاپ تهران